Boven je hoofd zit meer dan alleen dakpannen en isolatie. Een dakconstructie is het houten of stalen skelet dat het hele dak draagt, de vorm bepaalt en zorgt dat alles op zijn plek blijft. Of je nu verbouwt, een zolder wil inrichten of gewoon wil begrijpen wat je dakvakker bedoelt: met een goede dakconstructie uitleg snap je snel wat er boven je hoofd gebeurt en waarom bepaalde keuzes worden gemaakt.
Wat doet een dakconstructie precies?
Een dakconstructie draagt het gewicht van het dak. Dat gewicht bestaat uit de dakbedekking zelf, maar ook uit sneeuw, wind en soms zonnepanelen. De constructie verdeelt dat gewicht naar de muren of dragende balken eronder. Zonder een goede constructie zou het dak inzakken of de muren naar buiten duwen.
Daarvoor is het belangrijk dat de krachten goed worden verdeeld. Bij een schuin dak willen de onderkanten van de schuine balken naar buiten wijken, en willen de bovenkanten naar beneden zakken. De constructie is er op gebouwd om dat tegen te gaan, door gebruik te maken van trekbalken, verbindingen en steunpunten.
Dakconstructie uitleg: de twee basistypen
In de bouw spreek je vaker over een kapconstructie dan over een dakconstructie, maar het gaat om hetzelfde. Er zijn twee basistypen voor schuine daken: de gordingenkap en de sporenkap.
Bij een gordingenkap liggen er horizontale balken dwars op de richting van de kap. Dat zijn de gordingen. De daksporen, de schuine balken die je ziet als je naar het dak kijkt, liggen op die gordingen. De gordingen worden op hun beurt gedragen door spanten of muren. Dit type is heel gangbaar in oudere Nederlandse en Belgische woningen.
Bij een sporenkap liggen er geen gordingen. De sporen lopen direct van de nok naar de dakvoet en steunen op de muurplaat en de nokbalk. Dit is een eenvoudigere opbouw en wordt vaak gebruikt bij kleinere dakoppervlakken of bijgebouwen.
Wat is een spant?
Een spant is een dragende constructie die de gordingen of de nok ondersteunt. Je kunt het zien als een soort brug binnen het dak. Een spant bestaat meestal uit twee schuine spantbenen en een horizontale trekbalk onderaan. Die trekbalk voorkomt dat de spantbenen naar buiten wijken onder het gewicht van het dak.
Er zijn verschillende spanttypen. Een eenvoudig A-spant heeft twee benen en een trekbalk. Een Hollands spant of verbeterd Hollands spant heeft extra onderdelen, zoals een makelaar. Dat is een staande middenbalk die de nok ondersteunt en voorkomt dat die doorhangt. Dit type kom je vaak tegen in woningen van voor 1960.
Welke onderdelen zitten er nog meer in?
Een dakconstructie bestaat uit meer dan alleen gordingen en spanten. Dit zijn de onderdelen die je het vaakst tegenkomt:
- Nokbalk: de hoogste horizontale balk, langs de nok van het dak.
- Muurplaat: een balk die op de muur ligt en waarop de sporen rusten.
- Sporen: de schuine balken die de dakbedekking dragen.
- Gordingen: horizontale balken die de sporen ondersteunen en op de spanten rusten.
- Trekbalk: een horizontale balk die voorkomt dat spantbenen uitwijken.
- Kepers: smallere balken naast of boven de sporen, voor extra ondersteuning van de dakbedekking.
- Makelaar: een staande balk midden in het spant die de nok ondersteunt.
Hoe weet je welk type dak jij hebt?
Je herkent het type dakconstructie door goed te kijken op de zolder. Let op de richting van de balken. Liggen er horizontale balken dwars op de nok? Dan heb je waarschijnlijk gordingen en dus een gordingenkap. Lopen de schuine balken direct van de muur naar de nok, zonder tussenliggende horizontale balken? Dan gaat het om een sporenkap.
Kijk ook of er grote driehoekige constructies staan. Dat zijn de spanten. Als je een staande middenbalk ziet die omhoog loopt naar de nok, is dat de makelaar. Bij twijfel: meet de afstanden tussen de balken op en vraag een aannemer of constructeur om mee te kijken. Vooral bij verbouwingen of het plaatsen van dakramen is het slim om de constructie goed in kaart te hebben.
Wanneer moet je de dakconstructie laten controleren?
Er zijn situaties waarbij je de constructie beter niet zomaar laat zitten. Denk aan:
- Je wilt een zolderverdieping inrichten en muren of balken weghalen.
- Je wilt dakramen of een dakkapel plaatsen.
- Je ziet scheuren in het plafond of de muren die plotseling ontstaan zijn.
- Balken zien er aangetast uit door vocht, rot of houtworm.
- Het dak hangt zichtbaar door of de nok loopt niet meer recht.
In die gevallen is een constructeur of ervaren dakdekker de aangewezen persoon om naar te kijken. Zij kunnen berekenen of de constructie de extra belasting aankan of wat er aangepast moet worden.
Veelgestelde vragen over dakconstructies
Wat is het verschil tussen een gordingenkap en een sporenkap?
Bij een gordingenkap liggen er horizontale gordingen dwars op de nok, waarop de schuine sporen rusten. Bij een sporenkap lopen de sporen direct van de muurplaat naar de nokbalk, zonder gordingen ertussen. De gordingenkap is geschikter voor grotere overspanningen en kom je vaker tegen in bestaande woningen.
Kan ik zomaar een balk weghalen uit mijn dakconstructie?
Nee, dat is niet verstandig zonder vooraf advies te vragen. Veel balken in een dakconstructie zijn dragend. Een trekbalk weghalen zorgt er bijvoorbeeld voor dat de spantbenen naar buiten wijken en de muren beschadigen. Laat altijd een constructeur beoordelen welke balken je kunt aanpassen en hoe je dat veilig doet.
Wat is een makelaar in een dak?
Een makelaar is een verticale balk midden in een spant, die de nok ondersteunt. Hij zorgt ervoor dat de nok niet doorzakt onder het gewicht van het dak. Je vindt de makelaar vaak in oudere woningen, als onderdeel van een Hollands spant of verbeterd Hollands spant.
Hoe lang gaat een houten dakconstructie mee?
Een goed onderhouden houten dakconstructie kan tientallen jaren meegaan, soms langer dan het dak zelf. Vocht en slechte ventilatie zijn de grootste vijanden. Rot en houtworm tasten het hout aan en kunnen de draagkracht verminderen. Regelmatige controle, zeker bij oudere woningen, helpt om problemen vroeg te ontdekken.